Als je al eens hebt gewerkt met ons, ben je ongetwijfeld bekend met het schillenverhaal. Ben jij een denker of juist een doener? Is het belangrijk om naar je gevoel te luisteren of word je gedreven door je wil? Hieronder lees je waar dit schillenverhaal vandaan komt en ook hoe de verschillende teamrollen zich verbaal uiten.
Het schillenverhaal
De teamrollen van Belbin hebben allemaal hun eigen werkwijze, taal en energie. Waar de ene teamrol vooral uitblinkt in denkkracht, neemt een andere rol juist een heel praktische ‘doenerige’ positie in in zijn of haar bestaan. In een poging om begrijpelijk te maken hoe teamrollen ontstaan, hoe het toch komt dat mensen zó verschillend in de wereld kunnen staan, is op een bepaald moment het ‘schillenverhaal’ ontstaan. Het gaat hier overigens niet om een wetenschappelijk onderbouwde verklaring maar ze heeft wél een grote praktische waarde als het gaat om het herkennen van rollen en het afstemmen van het eigen gedrag.
Er wordt in deze uitleg een onderscheid gemaakt tussen vier verschillende manieren om ons te verhouden tot de ander, vier wijzen van waaruit we zin en betekenis geven aan de wereld om ons heen, namelijk vanuit voelen, willen, denken en doen. Ieder mens beschikt over gevoel, wil, denkkracht en daadkracht maar de wijze waarop we deze basisuitrusting gebruiken en vooral onze voorkeuren daarbinnen, verschillen van mens tot mens en mogelijk ligt hier een belangrijke sleutel om de ingewikkelde interactie tussen de ene en de andere teamrol te begrijpen.
De ontwikkeling van onze kernvermogens om te voelen, te willen, te denken en te doen vertoont een overeenkomst met de ontwikkeling van een kind. We worden niet geboren als mensen die vaardig zijn in het sociale verkeer maar ontwikkelen verschillende vaardigheden die ons in staat stellen om met de beïnvloeding van onze omgeving om te gaan en die omgeving op onze beurt te beïnvloeden.
In chronologische volgorde zou je kunnen zeggen dat een baby eerst voelt, dan een wil ontwikkelt, in het derde levensjaar komt daar de kracht van het redeneren bij en de vierde modaliteit is die van het doen of handelen.
Ieder mens ontwikkelt zo de benodigde voelkracht, wilskracht, denkkracht en daadkracht die hem in staat stellen om de problemen die de wereld stelt, op te lossen dan wel om de wereld voor problemen te stellen. En ook al is ieder mens ‘compleet’ met betrekking tot bovenstaande ingrediënten, de mate en sterkte waarin deze zich tot vaardigheden bij ieder ontwikkelen, verschilt van mens tot mens. Het lijkt alsof het steeds één van deze vier is, die als het ware de dominante of voorkeurs modaliteit is in de opmaak van een persoonlijkheid. Een van de vier is de hoedanigheid die men heeft leren vertrouwen als het meest effectief. Zo ontstaan de typische denkers en de doeners, de voelers en de willers.
In dit spoor doorredenerend kunnen we zeggen dat zich op deze wijze acht configuraties van voelen, willen, denk en doen ontwikkelen. Acht ‘basisontwerpen’ van de persoonlijkheid die zich langzamerhand, door trial en error, ontwikkelen tot favoriete overlevingsstrategieën. En die zich uiteindelijk tot acht zeer verschillende, maar effectieve probleemoplossingsstrategieën ontwikkelen: de ‘teamrollen’.
Kijkend naar de teamrollen, kunnen we stellen dat Bedrijfsman en Brondonderzoeker de teamrollen zijn die nadrukkelijk rondom daadkracht, doen, zijn opgebouwd. Plant en Monitor benaderen de wereld vanuit denkkracht. Bij Vormer en Voorzitter overheerst de wil en voor Zorgdrager en Groepswerker is juist het gevoel de favoriete golflengte waarop met de omgeving wordt gecommuniceerd.
Dit houdt overigens niet in dat een Bedrijfsman niet kan denken, in tegendeel. Bedrijfsman denkt alleen heel ‘doenerig’, heel praktisch in concrete handelingen en bezigheden. Zijn denken staat in dienst van zijn daadkracht. En natuurlijk heeft Plant een wil, echter deze is er vooral op gericht om voor zichzelf ruimte scheppen om te kunnen denken en fantaseren, om van gedachten te wisselen. De wil van Groepswerker is zo vooral gericht op het beleven van gezamenlijkheid, het gevoel ergens bij te horen.
Naast het onderscheid tussen voelen, willen, denken en doen als voorkeurs omgangsvorm, is er nog een onderscheid te maken, namelijk die tussen ‘primaire’ en ‘secundaire’ producenten. De primaire producenten zijn er vooral op gericht de wereld rechtstreeks vanuit het ‘ik’ te beïnvloeden, zijn produceren iets wat er als het ware nog niet is, nemen hierin een actieve houding. De secundaire producenten, zijn de rollen die juist reageren op en omgaan met wat de wereld hen toelevert. Zij hebben een meer reactieve houding. Zij hebben de neiging eerst te verzamelen, reguleren en bewerken wat er door anderen wordt geproduceerd om van daaruit de wereld te beïnvloeden.
Uitgaande van bovenstaande is Bedrijfsman de primaire producent van daadkracht, de actieve doener. Hij laat zijn daden voor zich spreken, wil graag zo snel mogelijk aan de slag. Is van binnenuit gemotiveerd dingen op te pakken, heeft een grote behoefte aan duidelijke doe- instructies die in een overzichtelijk routine kunnen worden omgezet. Dit uit zich overigens ook in een grote afkeer tegen alles wat regelmaat en structuur verstoort.
Brononderzoeker is juist de reactie doener, getalenteerd in het verzamelen en onderzoeken wat anderen hebben gedaan. Altijd daar waar iets aan de hand is, alert en actief en razend enthousiast over nieuwe gebeurtenissen maar ok minstens zo snel verveeld al het nieuwe ervan af is. Brononderzoeker is een boren communicator, geïnspireerd en productief als de omgeving verkend moet worden en contacten moeten worden gelegd. Tegelijkertijd kan ook niemand zo lui en nietsnutterig zijn als een Brononderzoeker wiens blik op de wereld verduisterd is en wiens mogelijkheden om met anderen te overleggen afgeknepen zijn.
Plant is het creatief brein, de actieve denker, de verzinner wiens fantasie zich buigt over dat wat niet aanwezig is. Hij wil het zelf kunnen bedenken, zich terug kunnen trekken met zijn eigen gedachten. Hij kan maar moeilijk luisteren zonder direct te willen veranderen wat hij hoort of te willen herscheppen wat hij aangereikt krijgt. Daarnaast heeft Plant een broertje dood aan praktische uitvoerbaarheid, een bron van inspiratie voor de een en een brok van ergernis voor de ander, vooral als Plant iets moet uitwerken wat een ander heeft bedacht.
Monitor wil vooral begrijpen en verstaan. Als reactieve denker toetst hij wat anderen hebben bedacht. Verzamelt argumenten en overwegingen en vertrouwt het pas als er ene logische lijn zichtbaar wordt. Wat anderen verzinnen, kan Monitor aan een breed publiek uitleggen met alle pro’s en contra’s van dien.
Vormer zet zijn wil in de wereld. Pure strijdlust, altijd op zoek naar doelen en uitdagingen en Vormer wil winnen, ongeacht het feit of het een wedstrijd betreft of niet. Met beheerste of onbeheerste drift zetten Vormers neer wat zij willen (én wat zij niet willen) en dwingen hun omgeving om hetzelfde te doen. Zij zorgen ervoor dat er iets gebeurt.
Voorzitter blinkt juist uit in het verzamelen van ieders wil, positief en geïnteresseerd in ieders mening maar ook vastberaden als het erop aankomt deze wensen samen te vatten in een gezamenlijk besluit. Voorzitter vertrouwt op de deskundigheid van de groep en spant zich in om de werkomgeving zo in te richten en van procedures te voorzien dan ieders bijdrage goed tot z’n recht komt. Zolang het de besluitvorming maar niet in de weg staat.
Zorgdrager stuurt, als actieve voeler, zijn gevoel vooruit naar alles wat mis kan gaan. De bezorgde bewaker die voortdurend alle voornemens van anderen toetst op zijn sterke gevoel voor eenheid en veiligheid. Soms vertaalt zich dan in een grote zorg naar details, beren op de weg zien en kan dit gevoel alleen maar worden verholpen door de persoonlijke controle van Zorgdrager op de situatie.
Groepswerker is de reactieve voeler, de sfeergevoelige klimaatbeheerser, het cement van het team die spanningen signaleert en ze uit de wereld tracht te halen. Groepswerker wil dat het goed is en vooral dat het samen goed is. En gezellig. Groepswerkers conflictmijdendheid zit hem hierbij meer dan eens in de weg.
Specialist valt buiten het schema. Specialist trekt zich terug in de veiligheid van een bepaalde deskundigheid en focust zich op die kennis. Hij voelt niet de behoefte tot interactie zoals andere rollen dat wel doen.
Wanneer je uitgaat van deze invalshoek en ervan uitgaat dat iedereen twee á drie voorkeursrollen heeft, komen er verrassende inzichten naar voren over de lusten en lasten van bepaalde combinaties van teamrollen. Bijvoorbeeld van iemand die twee dominante rollen heeft in één schil: de rondzingers.
Rondzingen
Bijvoorbeeld de Plant / Monitor combinatie. Wat door de ene rol aan ideeën genegeerd wordt, wordt door de andere kapot geanalyseerd nog voordat dat er iemand anders aan te pas kan komen. Dit leidt overigens ook weer tot nieuwe gedachten en ideeën en zo ontstaat er een interne dialoog die op zich zelf buitengewoon boeiend kan zijn maar voor het team geen enkele output levert.
Een andere rondzing combinatie is die van Groepswerker / Zorgdrager. Wat Zorgdrager voorvoelt, wil Groepswerker liever niet melden om de sfeer niet onder druk te zetten. Dit leidt tot onrust en schuldgevoelens die men de omgeving ook liever bespaart en daarmee kom je al snel in een loopje terecht.
Voor Voorzitter / Vormer ligt het een beetje anders. Waar eerder genoemde combinaties vaak vooral zichzelf tot last zijn, kan deze combinatie het team doldraaien doordat ze voortdurend duwen en trekken tegelijk en samenvatten wat ze zelf hebben ingebracht.
Bij Brondonderzoeker / Bedrijfsman brengt iemand voortdurend nieuwe initiatieven in die ook direct moeten worden uitgewerkt, wat weer inspiratie geeft voor nog meer nieuwe ideeën die… inderdaad óók meteen praktisch moeten worden ingevuld.
Rondzingen is een warrig proces dat tijd kost, onderweg zelden gedeeld kan worden met de buitenwereld en waarvan de uitkomst vaak als mosterd na de maaltijd kan worden gezien. Wat helpt, naast inzicht hebben in het proces, is de taken in het team zó te verdelen dat iemand slechts één van de twee rollen inzet waarbij een collega de andere rol op zich neemt, mits hij of zij deze scoort uiteraard.